Baza wiedzy

AI w gabinecie lekarskim: co wolno, na co uważać, a co jest niedopuszczalne

Krzysztof Drozdowski 2026-10-21

Jest 15:40, w poczekalni siedzi jeszcze sześć osób, a lekarz, żeby szybciej napisać skierowanie, wkleja do darmowego czatu opis wizyty razem z imieniem, nazwiskiem i datą urodzenia pacjenta. Odpowiedź przychodzi po trzech sekundach i jest całkiem dobra. Problem w tym, że dane pacjenta właśnie opuściły przychodnię, a nikt nie wie, dokąd trafiły ani co się z nimi stanie.

Taka scena nie wymaga złej woli, tylko zmęczenia i dobrego narzędzia pod ręką. Dlatego pytanie, co wolno, na co trzeba uważać, a co jest niedopuszczalne, gdy w gabinecie pracuje sztuczna inteligencja, jest dziś jednym z najbardziej praktycznych w POZ. Odpowiedź zaczyna się od tego, że w polskim prawie nie ma ogólnego zakazu używania AI w gabinecie ani odrębnej ustawy o AI w praktyce lekarskiej. Warunki klinicznego wykorzystania AI określa wprost art. 12 Kodeksu Etyki Lekarskiej. Obok niego działają unijny AI Act oraz przepisy znane od lat: tajemnica lekarska, RODO, zasady prowadzenia dokumentacji i obowiązek należytej staranności.

Skala jest na razie niewielka. W badaniu Centrum e-Zdrowia, przeprowadzonym od 3 listopada do 21 grudnia 2025 roku na 9 823 podmiotach i praktykach (wyniki ważone według struktury rejestru), 7,3 procent placówek deklarowało używanie narzędzi AI w diagnostyce i leczeniu, a 10,9 procent placówek ambulatoryjnych planowało wdrożenie w ciągu najbliższych 12 miesięcy. To badanie placówek, nie lekarzy, i nie mierzy tego, co personel robi na własną rękę w przeglądarce.

Przepis, który mówi o AI przy pacjencie wprost: art. 12 Kodeksu Etyki Lekarskiej

Nowy Kodeks Etyki Lekarskiej, przyjęty przez Nadzwyczajny XVI Krajowy Zjazd Lekarzy 18 maja 2024 roku i obowiązujący od 1 stycznia 2025 roku, zawiera artykuł poświęcony sztucznej inteligencji. Warto znać go dosłownie:

„Lekarz może w postępowaniu diagnostycznym, leczniczym lub zapobiegawczym korzystać z algorytmów sztucznej inteligencji przy spełnieniu następujących warunków: 1) poinformowania pacjenta, że przy stawianiu diagnozy lub w procesie terapeutycznym będzie wykorzystana sztuczna inteligencja; 2) uzyskania świadomej zgody pacjenta na zastosowanie sztucznej inteligencji w procesie diagnostycznym lub terapeutycznym; 3) zastosowania algorytmów sztucznej inteligencji, które są dopuszczone do użytku medycznego i posiadają odpowiednie certyfikaty; 4) ostateczną decyzję diagnostyczną i terapeutyczną zawsze podejmuje lekarz.”

Kodeks nie jest ustawą, ale jego naruszenie jest przewinieniem zawodowym w rozumieniu ustawy o izbach lekarskich, więc dla lekarza to norma z realnymi konsekwencjami.

Komisja Etyki Lekarskiej NRL w komentarzu z 27 listopada 2024 roku doprecyzowała, jak go stosować. Rozdzieliła dwie sytuacje. Gdy algorytm ma kluczowy charakter dla świadczenia, na przykład sam przedstawia wynik diagnostyczny przy minimalnym udziale lekarza, poinformowanie pacjenta i jego zgoda są wymagane. Gdy AI tylko wspomaga czynności lekarza, na przykład poprawia jakość obrazu, poinformowanie i zgoda nie są wymagane, choć komisja zaleca, by mówić pacjentowi o wykorzystywanych technologiach. Zgoda nie musi być pisemna ani odrębna od zgody na samo świadczenie.

Prezydium NRL, opiniując w lutym 2026 roku projekt ustawy o e-zdrowiu, napisało, że art. 12 „nakazuje” poinformować pacjenta i uzyskać jego zgodę, i nie wspomniało o rozróżnieniu z komentarza. Jako ostrożną zasadę dla placówki proponujemy więc mówić pacjentowi o AI także wtedy, gdy narzędzie tylko wspiera lekarza.

Najmniej oczywisty jest warunek trzeci. Status wyrobu medycznego nadaje oprogramowaniu producent, określając jego przeznaczenie medyczne i przechodząc ocenę zgodności z unijnym rozporządzeniem MDR. Oprogramowanie medyczne, które dostarcza informacji do decyzji diagnostycznych lub terapeutycznych, ma według tych przepisów co najmniej klasę IIa. Zanim lekarz użyje narzędzia do podpowiedzi klinicznych, warto więc sprawdzić w jego dokumentacji, czy ma oznakowanie CE jako wyrób medyczny. Jeśli go nie ma, trudno twierdzić, że spełnia warunek „dopuszczenia do użytku medycznego”.

Zielone światło: co wolno bez większych obaw

Najbezpieczniejsza jest praca, w której AI w ogóle nie widzi danych pacjenta, a lekarz zachowuje kontrolę nad wynikiem.

  • Administracja bez danych pacjentów: szkic ogłoszenia o pracę, regulamin, grafik dyżurów, prezentacja na szkolenie zespołu, pismo do kontrahenta.
  • Porządkowanie wiedzy: streszczenie wytycznych czy przypomnienie schematu dawkowania, pod warunkiem że lekarz sprawdza wynik w źródle. Ustawa o zawodach lekarza każe działać zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i z należytą starannością, a czatbot potrafi się mylić z dużą pewnością siebie.
  • Certyfikowane narzędzia diagnostyczne: oprogramowanie z oznakowaniem CE jako wyrób medyczny, użyte w roli, do której je dopuszczono, z informacją dla pacjenta i z decyzją, którą podejmuje lekarz.
  • Teksty na stronę i do mediów społecznościowych: wolno je pisać z pomocą AI, o czym pisaliśmy przy zastosowaniu AI w marketingu przychodni. Od 2 sierpnia 2026 roku tekst o zdrowiu wygenerowany przez AI trzeba jednak oznaczyć, chyba że przeszedł weryfikację przez człowieka albo kontrolę redakcyjną, a odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi konkretna osoba albo firma (art. 50 ust. 4 akapit drugi AI Act).

Żółte światło: asystent, który nagrywa wizytę

Najwięcej pytań budzą dziś asystenci, którzy słuchają rozmowy z pacjentem i na tej podstawie przygotowują projekt notatki do dokumentacji. I tu trzeba powiedzieć wprost: do 19 października nie znaleźliśmy dedykowanego stanowiska UODO, Naczelnej Rady Lekarskiej ani Ministerstwa Zdrowia, które takie narzędzia by zatwierdzało albo ich zakazywało. Przepisy, które przejrzeliśmy, nie wymagają też wprost zgody pacjenta na nagranie wizyty, ale jej nie wykluczają.

Ciekawy kontrast daje sam ustawodawca. Od 1 lipca 2026 roku ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia wprost pozwala nagrać konsultację w e-Konsylium i każe przechowywać takie nagranie 9 miesięcy. Dla zwykłej wizyty w POZ podobnego przepisu nie ma. Z kolei kodeks postępowania dla małych placówek medycznych, zatwierdzony przez UODO, wymaga, żeby pacjent wiedział o nagrywaniu teleporady przed jej rozpoczęciem, i uznaje ciągły monitoring dźwiękowy pomieszczeń za niedopuszczalny. To nie jest rozstrzygnięcie o asystentach notatek, ale pokazuje, jak ostrożnie urząd traktuje rejestrowanie dźwięku w placówce.

Dopóki nie ma stanowiska organu, warunki bezpiecznego wdrożenia trzeba złożyć z przepisów ogólnych. Zanim taki asystent wejdzie do gabinetu, odpowiedz sobie na siedem pytań:

  • Podstawa prawna nagrania: na jakiej podstawie z RODO przetwarzasz nagranie? Potrzebne są dwie: podstawa z art. 6 i, ponieważ to dane o zdrowiu, przesłanka z art. 9. Jeśli przesłanką ma być ta sama co przy dokumentacji (art. 9 ust. 2 lit. h), trzeba umieć wykazać, że nagranie jest do tego niezbędne, a do 19 października nie znaleźliśmy w tej kwestii rozstrzygnięcia UODO, sądu ani NIL. Jeśli wyraźna zgoda pacjenta (art. 9 ust. 2 lit. a), zgoda musi być dobrowolna i możliwa do wycofania.
  • Umowa powierzenia: czy dostawca podpisał umowę z art. 28 RODO? Ustawa o prawach pacjenta wprost przewiduje taką umowę przy dokumentacji medycznej i wiąże podmiot przetwarzający tajemnicą (art. 24 ust. 5 i 6).
  • Zakaz trenowania na rozmowach: czy umowa zabrania dostawcy używania nagrań do własnych celów, w tym do uczenia modelu? Dostawca, który sam określa cele i sposoby przetwarzania, staje się w zakresie tego przetwarzania administratorem (art. 28 ust. 10 RODO), a wtedy trudno znaleźć dla przekazania mu danych podstawę w wyjątkach od tajemnicy lekarskiej.
  • Miejsce przetwarzania: gdzie stoją serwery i kim są podwykonawcy? Przekazanie danych poza Europejski Obszar Gospodarczy wymaga spełnienia warunków z rozdziału V RODO.
  • Informacja dla pacjenta: czy pacjent wie, że rozmowa jest nagrywana, kto ją przetwarza i czy może odbyć wizytę bez nagrania?
  • Analiza ryzyka: czy placówka oceniła ryzyko przed wdrożeniem, a jeśli trzeba, przeprowadziła ocenę skutków dla ochrony danych? UODO w opublikowanych w sierpniu, niewiążących listach pytań o narzędzia AI kieruje przy danych szczególnych kategorii, a takimi są dane o zdrowiu, do rozszerzonej wersji listy. Sam urząd zaznacza, że lista nie zastępuje analizy ryzyka ani oceny skutków.
  • Zatwierdzenie notatki: czy lekarz czyta i poprawia notatkę, zanim stanie się wpisem? Rozporządzenie o dokumentacji medycznej wymaga, żeby każdy wpis był opatrzony oznaczeniem osoby, która go dokonała, a w prawie nie ma „podpisu AI”. Przepisy nie opisują trybu zatwierdzania notatek z AI, dlatego zalecamy prostą zasadę: to, co wygeneruje maszyna, jest projektem, a wpisem staje się dopiero po sprawdzeniu przez lekarza albo osobę, którą lekarz upoważnił do wpisów.

Na żółtym świetle stoi też sprawa, którą łatwo przeoczyć: personel, który używa AI na własną rękę. Od 2 lutego 2025 roku AI Act wymaga od każdego, kto stosuje systemy AI, podejmowania środków wspierających kompetencje personelu w tym zakresie (art. 4). Przepis nie ma własnej kary pieniężnej i nie każe osiągać określonego poziomu wiedzy. Dobrze jest jednak spisać w placówce, z jakich narzędzi wolno korzystać i do czego, a potem sprawdzać, czy ta zasada działa w praktyce.

Czerwone światło: czego nie wolno w żadnym wariancie

Tu przepisy dają podstawę, by mówić stanowczo.

  • Dane pacjenta w publicznym czacie: wklejenie imienia, nazwiska, PESEL-u czy opisu przypadku, po którym da się rozpoznać pacjenta, do ogólnodostępnego czatu. Ustawa o zawodach lekarza każe zachować w tajemnicy informacje o pacjencie, a żaden z wyjątków od tego obowiązku nie pasuje do sytuacji, w której lekarz bez wiedzy pacjenta przekazuje jego dane dostawcy takiego czatu. Placówka nie ma wtedy ani podstawy prawnej do ujawnienia danych, ani zabezpieczeń, których wymaga RODO, w tym umowy powierzenia, gdyby dostawca miał przetwarzać dane w jej imieniu. Inaczej wygląda narzędzie działające w całości na komputerze placówki, do którego dostawca nie ma dostępu. Odpowiadają przy tym obie strony: lekarz za tajemnicę, placówka jako administrator danych. Jak łatwo naruszyć tajemnicę w zupełnie zwykłej sytuacji, pokazywaliśmy przy odpowiedziach na opinie w Google.
  • Decyzja oddana algorytmowi: ostateczną decyzję diagnostyczną i terapeutyczną zawsze podejmuje lekarz (art. 12 pkt 4 KEL). Zdanie „tak podpowiedziała AI” nie zdejmuje z lekarza odpowiedzialności, bo prawo ocenia staranność człowieka, nie narzędzia.
  • AI kluczowe dla świadczenia bez wiedzy pacjenta: narzędzie, które samo przedstawia wynik diagnostyczny, użyte bez poinformowania pacjenta i bez jego zgody. Tu zgadzają się obie lektury art. 12, łagodniejsza i surowsza.
  • Ocena emocji pracowników: system, który na podstawie danych biometrycznych, na przykład cech głosu w nagraniach rejestracji telefonicznej, wnioskuje o emocjach rejestratorek i ocenia ich pracę. Od 2 lutego 2025 roku AI Act zakazuje wykorzystywania systemów AI do wyciągania wniosków na temat emocji osób w miejscu pracy, z wyjątkiem systemów wdrażanych ze względów medycznych lub bezpieczeństwa (art. 5 ust. 1 lit. f). Za naruszenie zakazów z art. 5 grożą najwyższe kary w całym rozporządzeniu.

28 października: organ nadzoru dostaje narzędzia

Polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji obowiązuje od 11 sierpnia 2026 roku. Powołała nowy organ nadzoru rynku, Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, której przewodniczącą, Pamelę Krzypkowską, Sejm powołał 18 września za zgodą Senatu wyrażoną 24 września. Najważniejsza data dopiero nadchodzi: 28 października 2026 roku wchodzą w życie rozdziały o kontroli, postępowaniu i karach. Od tego dnia organ może prowadzić kontrole i nakładać kary.

Nie oznacza to, że od listopada kontrolerzy będą sprawdzać gabinety POZ. Plan kontroli nie został opublikowany, a unijne wytyczne o tym, jak AI Act współgra z RODO, wciąż są w przygotowaniu. Oznacza to natomiast, że pytanie o AI w placówce przestaje być teoretyczne, a dane pacjentów i tak pilnuje już dziś UODO, który właśnie zapowiedział dodatkowe kontrole w placówkach.

Jeden ruch na ten tydzień

Zrób w placówce prosty spis: z jakich narzędzi AI korzystają lekarze, pielęgniarki i rejestracja, także tych, których nikt oficjalnie nie wdrażał. Przy każdym zadaj trzy pytania. Czy dostawca narzędzia dostaje dane pacjenta? Jeśli tak, na jakiej podstawie i na jakiej umowie? Kto sprawdza to, co narzędzie wyprodukuje, zanim trafi do pacjenta albo do dokumentacji? Jeśli na pierwsze pytanie odpowiedź brzmi „tak”, a na drugie nikt nie umie odpowiedzieć, znalazłeś dokładnie ten scenariusz, od którego zaczął się ten tekst.

Stan prawny na 19 października 2026 roku. Tekst opisuje ogólne zasady wynikające z przepisów i dokumentów samorządu lekarskiego; nie zastępuje analizy konkretnego narzędzia ani porady prawnej. W sprawie asystentów nagrywających wizyty nie znaleźliśmy dedykowanego stanowiska polskiego organu, więc ta część opiera się na wykładni przepisów ogólnych.

Źródła

  1. Kodeks Etyki Lekarskiej, załącznik do uchwały nr 5 Nadzwyczajnego XVI Krajowego Zjazdu Lekarzy z 18 maja 2024 r., art. 12 (obowiązuje od 1 stycznia 2025 r.): https://nil.org.pl/uploaded_images/1716532642_kel.pdf. Dostęp: 19.10.2026.
  2. Komisja Etyki Lekarskiej NRL, „AI. Komentarz do znowelizowanego KEL: art. 12″, 27 listopada 2024 r.: https://nil.org.pl/aktualnosci/8700-ai-komentarz-do-znowelizowanego-kel-art-12. Dostęp: 19.10.2026.
  3. Stanowisko nr 19/26/P-IX Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej z 20 lutego 2026 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem usług e-zdrowia: https://nil.org.pl/aktualnosci/9173-stanowiska-podjete-przez-pnrl-w-dniu-20-lutego-2026-r. Dostęp: 19.10.2026.
  4. Centrum e-Zdrowia, Raport z IX edycji badania stopnia informatyzacji podmiotów wykonujących działalność leczniczą (badanie 3.11–21.12.2025, publikacja 7.08.2026): https://www.cez.gov.pl/pl/page/o-nas/aktualnosci/ix-edycja-badania-stopnia-informatyzacji-podmiotow-wykonujacych-dzialalnosc. Dostęp: 19.10.2026.
  5. Ustawa z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w szczególności art. 4 i 40: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/1997/152/text/U/D19970152Lj.pdf. Dostęp: 19.10.2026.
  6. Ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w szczególności art. 13, 14 i 24: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2009/417/text/U/D20090417Lj.pdf. Dostęp: 19.10.2026.
  7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (t.j. Dz.U. 2024 poz. 798 ze zm.), § 4: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/798/text/O/D20240798.pdf. Dostęp: 19.10.2026.
  8. Ustawa z 15 maja 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z rozwojem usług e-zdrowia (Dz.U. 2026 poz. 791), w tym art. 11d ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia (nagranie konsultacji w e-Konsylium): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/791/text/O/D20260791.pdf. Dostęp: 19.10.2026.
  9. Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), w szczególności art. 9, 13, 28, 35 i rozdział V: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32016R0679.
  10. Kodeks postępowania dla małych placówek medycznych zatwierdzony przez Prezesa UODO (wersja z 9.11.2022), pkt 11.5.3 i 12.2: https://uodo.gov.pl/pl/file/4133. Dostęp: 19.10.2026.
  11. Urząd Ochrony Danych Osobowych, „Zanim wdrożysz narzędzie AI, sprawdź czy jest ono zgodne z zasadami RODO”, listy pytań inicjalnych z 6 sierpnia 2026 r. (aktualizacja 28.08.2026): https://uodo.gov.pl/pl/138/4533. Dostęp: 19.10.2026.
  12. Rozporządzenie (UE) 2017/745 w sprawie wyrobów medycznych (MDR), art. 2 pkt 1 i załącznik VIII, reguła 11: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32017R0745.
  13. Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act) w brzmieniu po zmianie rozporządzeniem (UE) 2026/1744, w szczególności art. 4, art. 5 ust. 1 lit. f i art. 50 ust. 4: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj.
  14. Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003), art. 5 i 127: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1003, oraz uchwała Sejmu o powołaniu Przewodniczącej Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (M.P. 2026 poz. 945): https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/MP/2026/945. Dostęp: 19.10.2026.