Wprowadzenie Standardów Ochrony Małoletnich (SOM), potocznie nazywanych elementem „ustawy Kamilka”, to dla każdej przychodni Podstawowej Opieki Zdrowotnej bezwzględny obowiązek prawny, z którego należy wywiązać się pod groźbą sankcji finansowych. Przepisy te wymagają stworzenia i wdrożenia konkretnych procedur chroniących dzieci przed krzywdzeniem, a także określenia zasad bezpiecznych relacji między personelem medycznym a najmłodszymi pacjentami. Nawet placówki, które teoretycznie nie specjalizują się w pediatrii, muszą posiadać odpowiednią dokumentację, jeśli w ich murach pojawiają się osoby niepełnoletnie.

Wielu menedżerów placówek medycznych błędnie zakłada, że rygorystyczne procedury ochrony dzieci dotyczą wyłącznie oddziałów pediatrycznych czy poradni dziecięcych. Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym, obowiązek wdrożenia standardów spoczywa na każdym organie zarządzającym placówką medyczną, do której uczęszczają albo w której przebywają lub mogą przebywać małoletni, a także na organizatorach działalności medycznej.

W praktyce oznacza to, że niemal każda przychodnia POZ, poradnia specjalistyczna czy nawet indywidualna praktyka lekarska przyjmująca rodziny z dziećmi, musiała posiadać wdrożone SOM najpóźniej do 15 sierpnia 2024 roku. Ustawodawca nie przewidział w tym zakresie taryfy ulgowej. Niezależnie od skali działalności, kierownik podmiotu leczniczego jest prawnie odpowiedzialny za to, aby personel wiedział, jak rozpoznać symptomy krzywdzenia dziecka i jak prawidłowo na nie zareagować.

Standardy Ochrony Małoletnich nie mogą być jedynie pustym, ściągniętym z internetu szablonem. Ustawa nakazuje dostosowanie procedur do specyfiki, charakteru i rodzaju działalności konkretnej placówki. Dokument ten powinien być praktycznym narzędziem, z którym musi zapoznać się każdy pracownik.

Prawidłowo skonstruowane Standardy w placówce medycznej muszą regulować kwestię intymności podczas świadczeń zdrowotnych. Ważnym elementem jest procedura badania fizykalnego, która zakłada, że każdy kontakt fizyczny z małoletnim musi mieć medyczne uzasadnienie, nigdy nie może być ukrywany i (poza sytuacjami ratowania życia) wymaga zgody opiekuna. Ponadto badanie – szczególnie okolic intymnych – powinno odbywać się z poszanowaniem prywatności dziecka, przy obecności rodzica oraz z zasadą stopniowego odsłaniania ciała.

Ponadto, niezbędne jest opracowanie wewnętrznej ścieżki interwencyjnej – czyli instrukcji krok po kroku, co ma zrobić lekarz, pielęgniarka lub recepcjonistka, gdy podejrzewa lub dowiaduje się, że dziecko doświadcza przemocy domowej lub jest krzywdzone przez personel. Zazwyczaj w przychodni wyznacza się jedną osobę (koordynatora ds. SOM), która przyjmuje zgłoszenia o incydentach, sporządza notatki i odpowiada za powiadamianie organów ścigania.

Częstym błędem popełnianym przez kierowników placówek jest mylenie obowiązku weryfikacji niekaralności pracowników z wdrożeniem Standardów Ochrony Małoletnich. Są to dwa odrębne wymogi tej samej ustawy.

Przed dopuszczeniem pracownika do działalności związanej z leczeniem dzieci, pracodawca ma bezwzględny obowiązek sprawdzenia go w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (w tym w tzw. rejestrze z dostępem ograniczonym) oraz pozyskania zaświadczeń z Krajowego Rejestru Karnego. Co istotne, obowiązek ten dotyczy nie tylko lekarzy czy pielęgniarek zatrudnionych na etacie, ale wszystkich osób mających kontakt z dziećmi, niezależnie od formy współpracy (także kontraktów B2B czy umów zlecenia).

Do niedawna panowało przekonanie, że weryfikacja wdrożenia „ustawy Kamilka” to zadanie wyłącznie organów samorządowych (wójta, burmistrza, prezydenta, starosty czy marszałka województwa). W przypadku podmiotów leczniczych ustawodawca wprowadził jednak dodatkowy rygor.

Zgodnie z przepisami, prawo kontroli placówek medycznych w zakresie wprowadzania i stosowania Standardów Ochrony Małoletnich przysługuje także Prezesowi Narodowego Funduszu Zdrowia. Kontrolerzy NFZ mogą zażądać wglądu w dokumentację podczas standardowych kontroli realizacji kontraktu. Jeżeli pracownicy Funduszu stwierdzą brak wymaganych procedur, mają ustawowy obowiązek niezwłocznie powiadomić o tym fakcie Policję lub prokuraturę.

Stworzenie i wdrożenie Standardów to dopiero początek. Zgodnie z prawem, podmioty lecznicze mają obowiązek oceniać i aktualizować standardy nie rzadziej niż co dwa lata. Oznacza to, że rok 2026 jest czasem pierwszych obowiązkowych, wewnętrznych rewizji dla placówek, które wdrożyły SOM w pierwotnym terminie. Wnioski z takiej weryfikacji muszą zostać pisemnie udokumentowane.

Zbagatelizowanie obowiązku wiąże się z konkretnymi sankcjami. Za brak wprowadzonych Standardów Ochrony Małoletnich na organ zarządzający placówką może zostać wielokrotnie nałożona kara grzywny. Jednak największym ryzykiem nie są same mandaty, lecz potężny kryzys wizerunkowy i zarzuty o brak nadzoru nad placówką w sytuacji, gdy w przychodni dojdzie do incydentu, a organ kontrolny wykaże brak procedur i zaniedbania w weryfikacji personelu.

Źródła