Baza wiedzy

Transport sanitarny w POZ – kto płaci i za co odpowiada?

Krzysztof Drozdowski 2026-04-20

Transport sanitarny w POZ – kto płaci i za co odpowiada?

Zarządzanie transportem sanitarnym to jeden z najbardziej konfliktogennych obszarów w systemie ochrony zdrowia. Rodziny pacjentów, a często także inne placówki medyczne, masowo kierują do przychodni POZ żądania zapewnienia przewozu karetką. W rzeczywistości przepisy NFZ wyraźnie rozdzielają kompetencje w tym zakresie. Lekarz POZ zleca transport wyłącznie w ściśle określonych sytuacjach, podczas gdy koszty przewozów między szpitalami czy na specjalistyczne badania kontrolne ciążą na innych podmiotach. Znajomość tych granic chroni budżet przychodni przed nieuzasadnionymi kosztami.

Kto zleca, ten płaci – żelazna zasada NFZ

Podstawową regułą regulującą finansowanie transportu sanitarnego w polskim systemie ochrony zdrowia jest zasada odpowiedzialności zlecającego. Oznacza to, że za przewóz pacjenta odpowiada i płaci ta placówka, której lekarz wystawia zlecenie na transport w ramach swojego kontraktu z NFZ.

Zlecenia na przewóz wystawione przez lekarza specjalistę z poradni (AOS), lekarza oddziału szpitalnego czy lekarza po dyżurze w Nocnej i Świątecznej Opiece Zdrowotnej nie mogą być realizowane na koszt i z puli transportowej podstawowej opieki zdrowotnej. Częstym błędem pacjentów wypisywanych ze szpitala do domu jest wizyta w POZ z prośbą o wypisanie zlecenia na powrót ambulansem. Taki transport to obowiązek szpitala, który kończy proces hospitalizacji.

Obowiązki POZ – za jakie trasy odpowiada przychodnia?

W ramach stawki kapitacyjnej NFZ na transport, przychodnia POZ jest zobowiązana zapewnić przewóz wyłącznie swoim zadeklarowanym pacjentom i tylko w określonych przypadkach.
Lekarz POZ zleca transport bezpłatny, gdy pacjent ma dysfunkcję narządu ruchu uniemożliwiającą korzystanie z transportu publicznego (lub stan pacjenta wymaga pozycji leżącej) i udaje się na:
  • leczenie stacjonarne lub dzienne z miejsca zamieszkania,
  • pierwszorazową wizytę w poradni specjalistycznej (AOS) lub pierwszorazowe leczenie stomatologiczne (oraz powrót),
  • zabiegi i procedury medyczne, które są bezpośrednio związane z procesem leczenia prowadzonym przez lekarza POZ.
Warto podkreślić, że jeśli pacjent udaje się do poradni specjalistycznej na kolejną wizytę kontrolną, zlecenie na transport tam i z powrotem powinien wystawić lekarz AOS, a koszty te obciążają poradnię specjalistyczną, a nie POZ.

Droga do ZOL – zasady finansowania

Przekazanie pacjenta do Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego (ZOL) to kolejna sytuacja rodząca spory. Zasada ulega tu uzależnieniu od miejsca pobytu pacjenta przed przeniesieniem oraz stanu jego zdrowia.

Jeśli pacjent przebywa w domu i lekarz POZ orzeka, że jego stan (np. konieczność pozycji leżącej) wymaga przewozu do ZOL posiadającego kontrakt z NFZ, transport ten organizuje i finansuje POZ. Jeśli jednak do ZOL trafia pacjent wypisywany bezpośrednio z oddziału szpitalnego, obowiązek zapewnienia transportu spoczywa bezwzględnie na szpitalu. Ważne uściślenie: jeśli pacjent nie ma wyraźnych wskazań medycznych do transportu karetką (np. porusza się samodzielnie, potrzebuje jedynie opieki bytu), koszt przewozu do ZOL pokrywa w całości rodzina pacjenta – lekarz o tym jedynie informuje, ale NFZ tego nie refunduje.

Transport „daleki” – kiedy ingeruje NFZ?

Sytuacja komplikuje się, gdy odległość od miejsca zamieszkania pacjenta do świadczeniodawcy przekracza łącznie 120 km (tam i z powrotem). Wówczas zastosowanie mają procedury tzw. transportu dalekiego w POZ.
W takim przypadku, transport nie jest finansowany ze zwykłej stawki kapitacyjnej przychodni. Lekarz POZ musi złożyć dedykowany wniosek do dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ o wyrażenie zgody na sfinansowanie tego transportu. Należy pamiętać, że NFZ pokrywa koszty przewozu tylko do najbliższego świadczeniodawcy zdolnego udzielić danej pomocy. Jeśli pacjent wybiera odleglejszą klinikę z wyboru osobistego, dopłatę za nadwyżkę kilometrów pokrywa sam pacjent, zgodnie z cennikiem firmy przewozowej.

Transport z dopłatą 60% – czy to też rola POZ?

NFZ przewidział również opcję transportu częściowo odpłatnego. Jeśli pacjent nie ma absolutnych dysfunkcji narządu ruchu, ale ze względu na chorobę potrzebuje pomocy innej osoby lub specjalistycznego środka transportu przy korzystaniu z komunikacji publicznej, pokrywa on 60% kosztów przewozu, a Fundusz dofinansowuje resztę – czyli 40%. Wystawienie takiego zlecenia nadal należy do obowiązków lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (w tym lekarza POZ), o ile cel podróży mieści się w zakresie medycznym POZ. Rolą placówki jest poinformowanie pacjenta o konieczności dopłaty na rzecz przewoźnika.

Źródła:
  1. Narodowy Fundusz Zdrowia (Centrala): Transport sanitarny w ramach NFZ, kiedy i komu przysługuje? – oficjalny poradnik pacjenta i świadczeniodawcy określający zasady dofinansowania (100% i 40%).
  2. Rzecznik Praw Pacjenta (Gov.pl): Transport sanitarny – kiedy i na jakich zasadach możesz z niego skorzystać – szczegółowe wytyczne dotyczące podziału obowiązków między POZ a poradniami specjalistycznymi (AOS) oraz transportów na duże odległości (powyżej 120 km).
  3. Śląski Oddział Wojewódzki NFZ w Katowicach: Komunikat dla świadczeniodawców ws. transportu – dokument precyzujący zasady finansowania i odpowiedzialności („kto zleca, ten płaci”) oraz kwestie transportu z oddziałów szpitalnych.
  4. Opolski Oddział Wojewódzki NFZ: Dla Pacjenta – Transport sanitarny w POZ – wyjaśnienie procedur związanych ze zlecaniem transportów „dalekich” i koniecznością uzyskania zgody Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ.
  5. Rzecznik Praw Pacjenta (materiały wideo/edukacyjne): Kto może skierować pacjenta do ZOL-u i czy za przekazanie pacjenta płaci NFZ – rozstrzygnięcie kwestii transportów do Zakładów Opiekuńczo-Leczniczych w zależności od tego, czy pacjent przebywa w domu, czy w szpitalu.
  6. Łódzki Oddział Wojewódzki NFZ: Transport sanitarny w POZ – wytyczne dla świadczeniodawców regulujące m.in. kwestię transportu pacjentów na pierwszorazowe wizyty w AOS.
  7. Bazy wiedzy placówek medycznych (np. Sobomed, Alert Medyczny): Opracowania dotyczące praktycznych aspektów realizacji transportu z perspektywy firm przewozowych i przychodni współpracujących z NFZ.